Wszystko przez jedno zdanie

Twierdził, że pisarz powinien naśladować akt stworzenia świata. Dlatego dla swoich bohaterów wymyślał... nowe języki. Dziś mija 125 lat od narodzin autora "Hobbita" i "Władcy Pierścieni".

Reklama

Są zdania, które zmieniają losy świata, inne na zawsze naznaczają biografie poszczególnych ludzi. Są też takie, bez których współczesna literatura nie byłaby taka sama. Kto by się jednak spodziewał, że do tego typu zdań będzie można zaliczyć niepozorne: „W pewnej norze ziemnej mieszkał sobie pewien hobbit”?

Dramat w baśniowych szatach

To zdanie przyszło ni stąd, ni zowąd do wykładowcy z Oksfordu, kiedy przy oknie w gabinecie poprawiał prace swoich studentów. John Ronald Reuel Tolkien napisał je na wolnej stronie jednej z prac. Nie domyślał się nawet, że stanie się ono początkiem wspaniałej historii, którą będą się zaczytywać kolejne pokolenia. „Nazwy są u mnie źródłem opowieści. W końcu pomyślałem, że chyba powinienem się dowiedzieć, jacy są hobbici” – wspominał po latach. Przyznał też, że odnalezienie pierścienia przez Bilba Bagginsa zaskoczyło go nie mniej niż samego hobbita. Tak narodziła się pierwsza książka prozatorska, będąca, jak się później okazało, zaledwie wstępem do właściwej opowieści. „Hobbit, czyli tam i z powrotem” opowiada historię wyprawy Bilba Bagginsa, trzynastu krasnoludów i czarodzieja Gandalfa do Samotnej Góry, gdzie bohaterowie muszą stawić czoła smokowi Smaugowi. W jaskini Golluma główny bohater znajduje magiczny pierścień, który czyni go niewidzialnym. To właśnie początek tej historii zobaczymy na ekranach kin już 28 grudnia w filmie wyreżyserowanym przez Petera Jacksona. Jednak prawdziwe znaczenie znalezionego przez Bilba przedmiotu i wiążące się z nim niebezpieczeństwa poznajemy dopiero we „Władcy pierścieni”. To tu z pozoru niewinna baśń przeistacza się w walkę na śmierć i życie. Spadkobierca Bilba, usynowiony przez niego Frodo Baggins, wyruszy do samego królestwa nieprzyjaciela, aby zniszczyć pierścień, który okazał się źródłem pychy i żądzy władzy. Czytając kolejne strony tej opowieści, czujemy już, że nie jest to taka sobie historia, ale cały dramat naszych dziejów, ubrany w baśniowe szaty. „»Władca pierścieni« jest fundamentalnie religijnym i chrześcijańskim dziełem, początkowo niezauważalnie, ale z pełną świadomością przy powtórnym spojrzeniu” – mówił później Tolkien o swoim cyklu. Ten sens nawet przed samym autorem odsłaniał się stopniowo, jak to bywa w przypadku dzieł natchnionych. Języki elfów Trzeba jednak podkreślić, że Tolkien unikał w swoich książkach prostych analogii. Irytowało go dostrzeganie w jego dziełach np. aluzji do czasów wojny czy systemów totalitarnych. Uważał, że baśń powinna mówić o tym, co wieczne i niezmienne.

A jeśli odwołuje się do naszego świata, to przede wszystkim w tej najgłębszej warstwie – przesłaniu o dobru, które zwycięża zło. Mówiąc o swoim pisaniu, Tolkien używał słowa „subkreacja”, przez co rozumiał naśladowanie aktu stworzenia świata. Twierdził, że pisarz powinien kreować rzeczywistość oryginalną, która nie powiela tego, co już istnieje. Sam autor „Władcy pierścieni” był w tym niezwykle konsekwentny. Dbał o każdy, nawet najdrobniejszy element tworzonej przez siebie rzeczywistości. Dzięki szczegółowym opisom topograficznym możliwe jest opracowywanie nie tylko map Śródziemia, ale i całych atlasów. Jednak prawdziwym ewenementem w literackim świecie pozostaje fakt, że pisarz dla poszczególnych plemion swoich bohaterów stworzył odrębne języki, z własną gramatyką i rozbudowanym słownictwem. Ta precyzyjna konstrukcja literackiego świata nie byłaby możliwa, gdyby nie szerokie spektrum zainteresowań pisarza. Tolkien znał – w różnym stopniu – ponad 30 języków, w tym wiele wymarłych. Co ciekawe, uczył się także polskiego, ale uważał go za trudny. O wiele lepiej opanował za to fiński i walijski, które stały się podstawą elfickich języków – quenya i sindarinu. Trudno pojąć, w jaki sposób starczało mu jeszcze czasu na inne aktywności. A było ich sporo. Jak wylicza badacz jego twórczości David Day, Tolkien był jednocześnie „twórczym pisarzem, filologiem, historykiem, etnografem, badaczem mitów, geografem, filozofem, artystą”.

«« | « | 1 | 2 | » | »»

aktualna ocena |   |
głosujących |   |
Ocena | bardzo słabe | słabe | średnie | dobre | super |

Zobacz

Dodaj komentarz
Gość
    Nick (wymagany lub )
    Pobieranie...

    Reklama

    Reklama

    Reklama

    Kalendarz do archiwum

    niedz. pon. wt. śr. czw. pt. sob.
    1 2 3 4 5 6 7
    8 9 10 11 12 13 14
    15 16 17 18 19 20 21
    22 23 24 25 26 27 28
    29 30 31 1 2 3 4
    5 6 7 8 9 10 11
    21°C Wtorek
    dzień
    22°C Wtorek
    wieczór
    17°C Środa
    noc
    14°C Środa
    rano
    wiecej »

    Reklama