Natura imperium

Książka prof. Andrzeja Nowaka „Metamorfozy Imperium Rosyjskiego 1721–1921” to najważniejsza pozycja historyczna, jaka ukazała się w stulecie naszej niepodległości.

Erudycja autora, jego niepowtarzalny styl, łączący wiedzę z precyzyjną analizą źródeł, z odniesieniem opisywanych faktów do szerszego kontekstu, pozwalają zrozumieć, jak na przestrzeni stuleci myśli i słowa wytyczały kierunek rosyjskich działań politycznych, a w końcu przekładały się na rozkazy dla jednostek bojowych. Idea imperium bowiem, jak przekonuje prof. Nowak, była najważniejszym czynnikiem konstytuującym rosyjską państwowość. Temu podporządkowano ustrój społeczny oraz gospodarkę.

Niezwykle ciekawym wątkiem książki jest próba opisania rosyjskiej historii w perspektywie polityki kolonialnej. Autor przekonuje, że kolejne podboje Rosji na wschodzie i zachodzie – czyli również na obszarze „polskiej peryferii” – miały cechy inwazji kolonialnej. Realizowanej nie tylko siłą, ale także działaniami w kulturze, edukacji i poprzez kooptację elit podbijanych narodów, stwarzanie im możliwości awansu administracyjnego i materialnego. Towarzyszyła temu propaganda o modernizującej sile rosyjskiego imperializmu, wprowadzającego oświeceniowy ład w przestrzeń podbijanych narodów syberyjskich i azjatyckich, ale także na wchłoniętych obszarach Rzeczypospolitej. Do tego dochodził mit wyzwolenia narodów słowiańskich, rzekomo cierpiących niewolę pod panowaniem polskich panów. Jeśli porówna się rozbiorowe manifesty carowej Katarzyny II z tonem sowieckiej propagandy uzasadniającej agresję na Polskę 17 września 1939 r., widać, jak jednolite są ich konstrukcja i używane argumenty. W kontekście tej kolonialnej polityki prof. Nowak zwraca uwagę, jak istotną rolę w rosyjskiej polityce odgrywała walka z Kościołem katolickim, traktowanym jako ideologiczny agresor na obszarze – według Petersburga, a później Moskwy – przynależnym wyłącznie do sfery duchowej rosyjskiego prawosławia.

Dzisiejsze spory o tomos dla Ukrainy są w istocie dalszym ciągiem batalii, którą rosyjski imperializm powadzi od wieków na Ukrainie, konsekwentnie w rosyjskiej myśli politycznej nazywanej Małorosją. A to oznacza, że istnienie suwerennej Ukrainy jest dla Kremla rzeczywistością nie do zaakceptowania. Burzy nie tylko regionalny układ sił, ale i obraz świata, ukształtowany w głowach rosyjskich polityków od pokoleń. W tej perspektywie, jeśli mogła istnieć jakaś suwerenna Polska, to jedynie w granicach do Bugu, co wymyślono nie w 1944 r., ale w XIX wieku, kiedy rosyjscy myśliciele zastanawiali się, jak ułożyć stosunki z buntującą się zachodnią prowincją. Eseje prof. Nowaka o ewolucji rosyjskiej myśli politycznej od XVIII do XX wieku nie dotyczą więc tylko przeszłości, ale są aktualną rozprawą na temat współczesnych wyzwań na Wschodzie.

Andrzej Grajewski

«« | « | 1 | » | »»

aktualna ocena |   |
głosujących |   |
Pobieranie.. Ocena | bardzo słabe | słabe | średnie | dobre | super |

Dodaj komentarz
Gość
    Nick (wymagany lub )

    Ze względów bezpieczeństwa, kiedy korzystasz z możliwości napisania komentarza lub dodania intencji, w logach systemowych zapisuje się Twoje IP. Mają do niego dostęp wyłącznie uprawnieni administratorzy systemu. Administratorem Twoich danych jest Instytut Gość Media, z siedzibą w Katowicach 40-042, ul. Wita Stwosza 11. Szanujemy Twoje dane i chronimy je. Szczegółowe informacje na ten temat oraz i prawa, jakie Ci przysługują, opisaliśmy w Polityce prywatności.

    Kalendarz do archiwum

    niedz. pon. wt. śr. czw. pt. sob.
    28 29 30 31 1 2 3
    4 5 6 7 8 9 10
    11 12 13 14 15 16 17
    18 19 20 21 22 23 24
    25 26 27 28 29 30 31
    1 2 3 4 5 6 7
    24°C Sobota
    dzień
    25°C Sobota
    wieczór
    22°C Niedziela
    noc
    19°C Niedziela
    rano
    wiecej »