Spektakl? Misterium?

By opisać wczorajszą ceremonię poświęcenia najwyższej wieży Sagrady Familii trzeba wrażliwości albo malarza, albo poety. Słowa dziennikarskiej relacji nie wystarczą. Można też próbować starej benedyktyńskiej metody skojarzeń. Czyli tak zwanej reminiscencji.

Poprzedzający odmówienie modlitwy moment. Niewidoma dziewczynka. Ktoś, kto nie czytał informacji Vatican News zapewne nie wiedział, nie zauważył, nie zrozumiał tego, co działo się przed frontonem Bazyliki. Patrząc na drobne ręce, próbujące dotykiem zmierzyć się z ogromem i pięknem świątyni wróciłem myślą do wydarzenia sprzed lat. Liturgia w Namiocie Światła w Krościenku. Pierwsze czytanie z Proroka Izajasza. Na ambonę wszedł niewidomy. „Naród kroczący w ciemnościach ujrzał światłość wielką. Nad mieszkańcami krainy mroków zabłysło światło”. Zamknąłem oczy. Namiot wypełnił się światłem, ale jego źródło trudne było do zidentyfikowania. Promieniowało/wypływało z czytanego Słowa, ustawionej przed ołtarzem świecy roku, zwisającego nad głowami uczestników liturgii olbrzymiego żyrandola? A może z twarzy niewidomego, zanurzonego w świetle bardziej, niż wszyscy razem wzięci uczestnicy liturgii? Widzącego, doświadczającego światła, mimo oczu zamkniętych na to, co widzialne?

Może tak jest – zastanawiam się – że czasem człowiek potrzebuje doświadczenia swoich ograniczeń, by dostrzec/dotknąć to, co niewidzialne, pochodzące z góry, od „Ojca świateł”.

Sanctus, wykonane przez kantorów. Wzbogacone muzyką polifoniczną. Dla niewtajemniczonych: Missa VIII, In Festis Dupilicibus – De Angelis. Obco brzmiące w uszach kogoś, kto przyzwyczajonych jest słuchać Bogurodzicy w rytm husarii, ruszającej do boju pod Grunwaldem, grzmiącej jak działa, broniące przed Szwedami Jasnej Góry. Tymczasem potrójne „Święty” bardziej niż ludzkim jest anielskim śpiewem. Tak przynajmniej wynika z szóstego rozdziału Izajasza i czwartego rozdziału Apokalipsy.

Próbuję uruchomić wyobraźnię. Pierwsze anielskie Sanctus rozbrzmiewa między niebem a ziemią. Drugie schodzi między ludzi. Trzecie jest wspólnie podjętym przez aniołów i ludzi śpiewem uwielbienia, wznoszącym się „na wyżyny nieba”. To już nie spektakl. To mistyka.

Chorał, ciągle w Polsce zapoznany, bardziej niż ku ziemi wznosi człowieka ku niebu. Swego czasu na umiejętność czytania jego linii melodycznej zwrócił uwagę nasz seminaryjny wykładowca muzykologii. Rorate coeli desuper, et nubes pluant iustum. Pierwsze słowo wyrywa się z „łez padołu”. Drugie wznosi się ku niebu. Od „et nubes…” śpiewający widzi, czuje, doświadcza, jak obłoki wylewają na ziemię sprawiedliwego.

Chorał zapoznany… Jest rok 1994. Europejskie Spotkanie Młodych w Paryżu. Naszą grupę przyjęła parafia na peryferiach Île-de-France. Noworoczna Msza zgromadziła kilkanaście narodowości. W związku z tym proboszcz zarządził, by liturgię sprawowano w kilku językach, ale części stałe śpiewać po łacinie. Wybrano najprostszą Mszę XVI – In Feriis per annum. W zdumienie wprawiła mnie służba liturgiczna, niemalże wrzeszcząca „Kyrie”, zgodny śpiew innych nacji, ale i… milczenie Polaków.

Dwa postawione w tytule pytania, choć odpowiedź jest jedna. Spektakl i misterium. W liturgii przecież chodzi o jedno. O to, co najlepiej wyraża polska adaptacja jednego z włoskich śpiewów liturgicznych: „Jakże miłe są przybytki – Twoje, Panie; wyrywa się do nich moja dusza” (Ps 15). Tym zaś, co pomaga człowiekowi „wyrwać się” i wznieść „ku górze” jest znak, symbol, muzyka, wreszcie święte teksty. Od nich, nie tylko – jak zauważył przed laty Benedykt XVI – od wierności rubrykom (choć one stoją na straży znaku i Tajemnicy) zależy dobre, czynne, pełne uczestnictwo w sprawowaniu Pamiątki Pana.