Na lepsze?

Czasami dobrze wpaść na jakiś cytat. Niekoniecznie nowiutki,  dotyczący bieżących wydarzeń. I tak wpadłam ostatnio na myśl, której autorem jest profesor Lejeune – znany uczony i zarazem obrońca życia. „Wartość danej cywilizacji mierzy się szacunkiem, jaki ona okazuje najsłabszym ze swoich członków. Nie ma innego kryterium oceny. Cała miłość, całe oddanie, wszystkie pieniądze, które zostaną wydane, żeby chronić tych kulejących w życiu, są ceną, i to ceną uczciwą, jaką społeczeństwo musi zapłacić, by pozostać ludzkim. Oczywiście można sobie wyobrazić społeczeństwo technokratyczne, gdzie zabija się starców i anormalnych i gdzie dobija się rannych na drodze. Społeczeństwo to byłoby być może ekonomicznie skuteczne, jednak byłoby nieludzkie.”

Nie będę analizować całej tej myśli. Skupię się na tych jej elementach, które wskazują, że cytat ten to nie  świeżynka z dzisiaj albo wczoraj najdalej. Bo czy społeczeństwo technokratyczne, w którym zabija się  starców i niepełnosprawnych musimy sobie dziś wyobrażać? Raczej nie. Mamy je całkiem blisko – na świecie, w Europie. Jeszcze nie dobija się rannych na drodze, ale chyba tylko dlatego, że wyborcy są kierowcami, pasażerami, rowerzystami, pieszymi,  ogólnie - uczestnikami ruchu drogowego. Przeciw pozbawianiu życia ofiar wypadków niechybnie opowiedziałoby się lobby najsilniejsze, gdyby ktoś wpadł na taki pomysł.

No i to słowo, które dziś nikomu nie przeszłoby przez gardło - „anormalni.” Dawniej przechodziło bez trudu. Taka była terminologia w pedagogice i medycynie pierwszej połowy XX wieku, okazjonalnie pojawiająca się także nieco później. O anormalnych mówiła matka Wincenta Jaroszewska, która założyła zgromadzenie Sióstr Benedyktynek Samarytanek, zajmujące się samotnymi matkami i ich dziećmi, a także prowadzące placówki dla osób z niepełnosprawnością intelektualną, dzieci wymagających specjalnej troski i specjalnego kształcenia. Ostrzejszych niż „anormalni” słów używał Janusz Korczak – entuzjasta społeczeństwa kształtowanego przez eugenikę, który w końcu poszedł dobrowolnie na śmierć ze swoimi podopiecznymi, wśród których były zapewne dzieci lepiej i gorzej intelektualnie rozwinięte, i te (prawie) idealne, i te mocno zaburzone. 

A dziś – anormalnych nie ma. Powoli znikają nawet niepełnosprawni, zamiast nich pojawiają się osoby z niepełnosprawnością – w szlachetnej intencji oddzielenia ludzkiej istoty od jej ograniczeń. A poza teorią i poprawnym słownictwem? Całkiem dobrze ma się na przykład praktyka  ubezwłasnowolnienia osób niepełnosprawnych intelektualnie. Wprawdzie ten i ów z łezką w oku przyzna, że to właściwie śmierć cywilna takiej osoby, ale przecież zadana dla jej dobra. (Jak to leciało? „Rodzice chcą mojego dobra, ale go nie dostaną.”) Co i rusz słyszę, że jakaś podszeptucha – a to pani doktor, a to nauczycielka, a to ktoś z pomocy społecznej – namawia matkę czy ojca do ubezwłasnowolnienia zbliżającego się do pełnoletności niepełnosprawnego. Wtedy  odpowiednie świadczenia będą gwarantowane, bo żaden orzecznik nie zakwestionuje tego, co napisali biegli sądowi. No i  nie trzeba się będzie martwić, że syn czy córka kupią coś lekkomyślnie, wezmą pożyczkę, długów narobią. Wszak umowa zawarta przez ubezwłasnowolnionego jest z definicji nieważna. Może i jest nieważna, ale sprzęt czy pieniądze trzeba zwrócić. Sprzęt najczęściej krótko po zakupie „wyparowuje,” wręczony - jak określiła to pewna matka „cwaniakowi za rogiem”, a czasem  jakiemuś wujkowi - też cwanemu niestety… Pozostaje dług, który na uprzejmą i popartą dokumentem prośbę bank pomniejszy o odsetki. I tyle pożytków z cywilnej śmierci… Świat się nam zmienił na lepsze?