Kocham ludzi

Papież Benedykt XIV, pytany w jednym z wywiadów o trendy współczesnej ekologii, zauważył, że mankamentem naszego myślenia jest brak usystematyzowanej teologii stworzenia. Być może dobrym krokiem w tym kierunku jest opublikowany wczoraj dokument Międzynarodowej Komisji teologicznej: „Troszczyć się o nasz wspólny dom – Odpowiedzialna i braterska odpowiedź Bogu Trójjedynemu”. Omówienie znajduje się na stronie naszego portalu. Autorka tekstu, Isabella Piro, zauważa między innymi: „Kwestia ekologiczna jest także kwestią teologiczną: sposób, w jaki troszczymy się o świat stworzony, kształtuje naszą relację z Bogiem. Wobec alarmującej degradacji środowiska konieczne są pilne działania na rzecz zrównoważonego rozwoju planety. Wszystko jest ze sobą powiązane – trzeba słuchać zarówno krzyku ziemi, jak i wołania ubogich”.

Tłumaczenie, a przede wszystkim wnikliwa analiza dokumentu z pewnością zajmie wiele czasu. Dziś krótka refleksja wokół jednego z fragmentów. Punkt 146:

„Egocentryczne i solipsystyczne ego kieruje się pragnieniem posiadania bliźnich (chciwość) lub kontrolowania ich, jakby stanowili zagrożenie (agresja). Te dwie postawy – chciwość (Rdz 3,6) i przemoc (Rdz 4,8) – są kluczowe dla paradygmatu technokratycznego i drapieżnego antropocentryzmu, a także są symptomami upadłej ludzkości, która zamyka się na działanie łaski Bożej. Ulegając im, ignorujemy i zniekształcamy prawdę o rzeczywistości, która pochodzi od Boga i jest Jemu przeznaczona (por. 1 Kor 8,6). Papież Franciszek w homilii na początku swojego pontyfikatu, w której wezwał nas do troski o stworzenie, o naszych braci i siostry oraz o nas samych, nawoływał:

Aby jednak „chronić”, musimy również troszczyć się o siebie. Pamiętajmy, że nienawiść, zazdrość i pycha plamią życie. Chronić oznacza zatem czuwać nad naszymi uczuciami, nad naszymi sercami, bo to właśnie tam rodzą się dobre i złe intencje: te, które budują i te, które niszczą. Nie wolno nam bać się dobroci, ani nawet czułości”.

Nietrudno zauważyć jak bardzo wspomniane w dokumencie pragnienia wpisują się w dwa ciągnące się od pewnego czasu konflikty: wokół Lasów Państwowych i koni na drodze do Morskiego Oka. Jeden szczegół, uchwycony przez reportera na Palenicy Białczańskiej, zwrócił moja uwagę i zaniepokoił. Tatuaż na ręce: „kocham zwierzęta; ludzi nie zawsze”. W tym kontekście użyte argumenty i sposób ich wyrażenia stają się zrozumiałe.

Przy okazji wspomnianych konfliktów ujawnia się inna ich strona. W komentarzu do dzisiejszych czytań mszalnych Andrzej Macura zwrócił uwagę na wybiórczość. Tę dostrzec można w pierwszym z wymienionych wyżej konfliktów. Dawno już zauważyłem, że wielu spośród chcących chronić lasy widzi tylko wycinki, ignorując nowe nasadzenia i pielęgnowane przez leśników młodniki. Argumentując, że młodnik jeszcze nie jest lasem. To jakby powiedzieć: pięcioletnie dziecko jeszcze nie jest człowiekiem.

Zwierzęta, choćbyśmy nie wiem jak starali się je uczłowieczyć, pozostaną zwierzętami. Czytałem kiedyś wywiad z przewodniczką psa tropiącego. Mówiła o oburzeniu obserwujących akcję poszukiwawczą. Gdy pies odnalazł pod gruzami martwego już człowieka opiekunka głaskała go, chwaliła i dała nagrodę. Bo pies nie wie, że ratuje. Ma zabawę i świadomość, że za udział w niej dostanie nagrodę. Tak został w żmudnym, trwającym kilka lat procesie, wytrenowany. Empatia, którą próbujemy mu przypisać, jest uczuciem wyłącznie ludzkim.

Tu, na koniec, dotykamy paradoksu. O ile nie jest możliwa humanizacja zwierząt, zezwierzęcenie – przysłowiowe, choć podobno ostatnio zabronione: człowiek człowiekowi wilkiem – staje się zjawiskiem coraz częściej obserwowanym. Osadzając, poniżając, depcząc godność innych, w imię szczytnych ideałów ochrony przyrody, warto zastanowić się, czy aby przypadkiem towarzyszące walce negatywne uczucia nie są pierwszym krokiem, prowadzącym do jej zniszczenia.