Wykiwał Hitlera

Mariusz Majewski

GN 14/2014 |

publikacja 03.04.2014 00:15

Hiszpan Juan Pujol Garcia był skromnym hodowcą kur oraz menedżerem podrzędnego domu noclegowego w Madrycie. Inicjatywa, którą podjął podczas II wojny światowej, uczyniła z niego najskuteczniejszego podwójnego agenta tego konfliktu i bohatera aliantów.

Juan Pujol Garcia przed pałacem Buckingham w Londynie w 1984 r., po spotkaniu z królową Elżbietą z okazji 40. rocznicy lądowania aliantów w Normandii Keith Waldegrave /Mail On Sunday/Rex Features/east news Juan Pujol Garcia przed pałacem Buckingham w Londynie w 1984 r., po spotkaniu z królową Elżbietą z okazji 40. rocznicy lądowania aliantów w Normandii

Jego tożsamość jeszcze długo po wojnie była trzymana w tajemnicy. Taki mur wokół niego wznosił brytyjski kontrwywiad – MI5, który chciał chronić swoją gwiazdę. Mimo że jego personalia nie były znane, trudno było całkowicie ukryć fakt, że do przechytrzenia Adolfa Hitlera i przyspieszenia klęski III Rzeszy przyczynił się agent o pseudonimie „Garbo”. Brytyjski oficer nazwał go tak, bo – jak mówił – „jest najlepszym aktorem na świecie”. Dla Niemców miał inny pseudonim – „Arabel”. Byli przekonani, że to ich hiszpański agent, który działa w Wielkiej Brytanii i przekazuje informacje zbierane przez siatkę złożoną z 24 agentów. Raporty, analizy i opinie „Arabela” były niemal przez całą wojnę głównym materiałem szpiegowskim, jaki Abwehra dostawała z tamtego terenu. W rzeczywistości była to wielka konfabulacja i dezinformacja. Juan Pujol Garcia cieszył się takim zaufaniem niemieckich dowódców, że przekonał ich, aby powstrzymali oddziały, które mogły udaremnić lądowanie aliantów w Normandii 6 czerwca 1944 r., w ramach operacji D-Day. W Polsce ukazały się w ostatnim czasie dwie książki poświęcone tamtym wydarzeniom. Pierwszą o tytule „Kryptonim Garbo” napisał Pujol razem z brytyjskim dziennikarzem Nigelem Westem. Zawiera ona relację głównego bohatera oraz dokumenty MI5, z których dowiadujemy się o kulisach jego działalności. Drugą, zatytułowaną „Agent Garbo”, fabularyzowaną biografię legendarnego szpiega, przygotował amerykański dziennikarz Stephan Talty. Oparł ją na badaniach archiwalnych i rozmowach z rodziną Juana Pujola.

Pujolowi udało się go przekonać, że wkrótce udaje się do Wielkiej Brytanii i będzie mógł tam zbierać informacje dla nazistów. Wykazywał się przy tym sporą zuchwałością, sugerując, żeby Abwhera załatwiła mu posadę korespondenta jakiejś hiszpańskiej gazety. Zanim Niemcy podjęli wobec niego konkretne decyzje, wyjechał do Portugalii. Miał problem z wizą, udawał więc, że jego ojciec zostawił w Wielkiej Brytanii akcje i fundusze, ale wszelkie potrzebne dokumenty do skorzystania z nich zostały zdeponowane w jednym z portugalskich banków. Gdy przekonał Niemców, że wkrótce wyjeżdża na Wyspy, podczas kolejnego spotkania z „człowiekiem z ambasady” dostał butelkę sympatycznego atramentu do tajnego pisma, księgę szyfrów, 3 tys. dolarów oraz instrukcje, na co ma zwracać uwagę, opisując brytyjskie przygotowania i plany wojenne. Został w błyskawiczny sposób przeszkolony i tak narodził się „Arabel”, szpieg Abwhery zarządzający własną siatką wywiadowczą składającą się z prawie 30 osób. Tylko że zamiast z Londynu zarządzał nią z Lizbony. Nie znał angielskiego, wszystkie postaci były fikcyjne, a cała akcja rozgrywała się w jego głowie. Swoją działalnością zdobywał jednak zaufanie niemieckich dowódców i zwrócił uwagę brytyjskich służb specjalnych. W końcu w 1942 r. został przez nie zwerbowany, stając się podwójnym agentem. Miał pełne zaufanie wroga, a na dodatek brytyjski kontrwywiad miał bardzo dużą skuteczność w namierzaniu niemieckich agentów i ich „odwracaniu”, czyli nakłanianiu, by zmienili pracodawcę. Brytyjczycy mogli zacząć wykorzystywać Pujola jako dezinformatora na szeroką skalę. Kontrolując niemiecką agenturę, uniemożliwiali wywiadowcom Hitlera sprawdzenie rzetelności przekazywanych przez niego raportów.

Dziękujemy, że z nami jesteś

To dla nas sygnał, że cenisz rzetelne dziennikarstwo jakościowe. Czytaj, oglądaj i słuchaj nas bez ograniczeń.

Czytasz fragment artykułu

Subskrybuj i czytaj całość

już od 14,90

Poznaj pełną ofertę SUBSKRYPCJI

Masz subskrypcję?
Kup wydanie papierowe lub najnowsze e-wydanie.