Nie tylko wieszcz

Rozpoczął się Rok Stanisława Moniuszki. W maju przypada 200. rocznica urodzin wybitnego kompozytora.

Kompozytor, dyrygent, organista. Autor około 268 pieśni, operetek, baletów i oper, wśród których znajdują się tak znane dzieła jak „Halka” i „Straszny dwór”. W uchwale przyjętej przez Senat podkreślono, że dorobek Moniuszki imponuje „różnorodnością, bogactwem melodycznym i głębokim zakorzenieniem w narodowej tradycji muzycznej”. Na terenie całego kraju odbędą się koncerty, spektakle i imprezy plenerowe.

Ustanowienie Roku Stanisława Moniuszki nie jest jedyną formą upamiętnienia jego osoby. Niespodziewanie wyrazem uznania dla zasług kompozytora okazała się także decyzja o nadaniu jego imienia Dworcowi Centralnemu w Warszawie.

Co wiemy o wybitnym twórcy, o którym w 1921 roku Zdzisław Jachimecki napisał, że jest „krew z krwi i kość z kości Polakiem”?

Folklor i opera

Urodził się w majątku Ubiel w okolicach Mińska, miał osiem lat, kiedy jego rodzina przeniosła się do Warszawy. Gry na fortepianie uczył się najpierw od matki, a później od organisty kościoła Świętej Trójcy. Na lata jego młodości złożyły się kolejne przeprowadzki: po powrocie do Mińska kontynuował naukę u prywatnych nauczycieli, a w Berlinie rozpoczął studia. W stolicy Niemiec zdobył wiedzę na temat harmonii, instrumentacji i dyrygentury, poznał repertuar operowy, symfoniczny i oratoryjny. Odbył także praktykę, akompaniując śpiewakom i prowadząc chóry.

W 1840 r. wraz z żoną przeniósł się do Wilna, gdzie rozpoczął pracę jako organista w kościele św. Jana. Zorganizował tam amatorski zespół chóralny, wykonujący utwory Mozarta, Spontiniego, Mendelssohna i Beethovena. Rzadko wspomina się o tym, że w dzisiejszej stolicy Litwy Moniuszko utworzył także teatr muzyczny przeznaczony dla trup wędrownych. To tam, wykorzystując doświadczenie zdobyte podczas studiów, zaczął łączyć muzykę ze słowem.

Przełom w karierze kompozytora przyniósł rok 1858. Wówczas w Warszawie miała miejsce premiera czteroaktowej wersji „Halki”. W operze dało się wyczuć wyraźną inspirację kulturą ludową. Odtąd specjalizacją Stanisława Moniuszki stało się łączenie polskiego folkloru z elementami opery włoskiej, niemieckiej i francuskiej. Chór złożony z górali, tańce narodowe i polski tekst wyróżniały jego dzieło na tle innych powstających w tamtym okresie. Chociaż libretto w naszym ojczystym języku miały już wcześniej opery „Cud mniemany, czyli Krakowiacy i górale” oraz „Heca albo polowanie na zająca”, to właśnie „Halka” podbiła serca widzów. Po swoim pierwszym sukcesie kompozytor odbył podróż do Niemiec i Francji. Kiedy powrócił do ojczyzny, powołano go na stanowisko pierwszego dyrygenta Opery Polskiej w Teatrze Wielkim w Warszawie.

Ku pokrzepieniu

Stanisław Moniuszko otrzymał do dyspozycji profesjonalną scenę i orkiestrę. Postanowił skupić się na pracy nad kolejnymi operami: „Flis”, „Rokiczana”, „Hrabina” i „Verbum nobile”. Atmosfera odwilży posewastopolskiej sprzyjała procesowi twórczemu, lata 60. przyniosły jednak falę protestów przeciwko carskiej władzy. Kiedy kolejne demonstracje były brutalnie tłumione przez kozaków, kompozytor przygotowywał już „Straszny dwór”. Zgodnie z założeniami twórcy miała być to opera komiczna, ale o jej zupełnie innym odbiorze zadecydowały nastroje społeczne.

Premiera miała miejsce rok po upadku powstania styczniowego. Wówczas poruszeni widzowie zwrócili uwagę przede wszystkim na wątki patriotyczne. Z czasem w powszechnej świadomości zaczął kształtować się obraz Moniuszki jako wieszcza narodowego, tworzącego ku pokrzepieniu serc Polaków. – Jako naród bez państwa potrzebowaliśmy wyraziście zarysowanej osobowości, wieszcza będącego wcieleniem cnót patriotycznych i idealnych wzorców do naśladowania – oceniał w jednej z audycji radiowych dr Grzegorz Zieziula z Instytutu Sztuki Polskiej PAN.

Badacze zauważają, że Moniuszko jako kompozytor tworzący pod zaborami uczynił niezwykle dużo dla przetrwania polskiej kultury. Wielu z nich twierdzi jednak, że muzyk został sumieniem narodu wbrew własnej woli, a w biografiach poświęconych jego życiu nadmiernie eksponuje się ten wątek. Zarówno jednym, jak i drugim nie można odmówić racji. Obecnie największym problemem kultywowania pamięci o kompozytorze pozostaje bowiem sprowadzanie go do wzoru patrioty przy jednoczesnym pominięciu bogactwa jego twórczości.

Zapomniane dzieła

W świadomości Polaków Moniuszko funkcjonuje właściwie tylko jako autor „Halki” i „Strasznego dworu”, niektórzy z nas pamiętają jeszcze egzotyczną „Parię”. Spośród wielu pieśni, które skomponował, dobrze znamy jedynie „Prząśniczkę”. Nie słuchamy jego muzyki kościelnej, nie zdajemy sobie sprawy z faktu, że był także twórcą operetek. Dwie trzecie jego dorobku leży odłogiem. Dlaczego? Na to pytanie próbowali odpowiedzieć muzykolodzy, historycy, literaturoznawcy i przedstawiciele instytucji kultury, uczestniczący w konferencji „Dzieło Stanisława Moniuszki jako wyzwanie kulturowe”. Zwrócono uwagę na ogromną skalę zaniedbań związaną z opracowywaniem dzieł kompozytora. Muzykom brakuje nie tylko partytur mniej znanych utworów, ale nawet tych najważniejszych. – To, co słyszymy w teatrach, jest niestety projekcją dwudziestowieczną – tłumaczył prof. dr hab. Marcin Gmys, muzykolog.

Nigdy nie wydano drukiem kompletu dzieł operowych Moniuszki. Muzykolodzy narzekają też na brak monografii naukowej poświęconej twórczości ojca polskiej opery narodowej. Przez 150 lat jego dzieła nie doczekały się pogłębionej analizy. Przeszkodą w przygotowaniu opracowania jest utrudniony dostęp do źródeł: rękopisy Moniuszki są porozrzucane po różnych bibliotekach w Polsce i na świecie. Zgromadzenie wszystkich materiałów, ich klasyfikacja i omówienie to niełatwe zadanie. W Roku Stanisława Moniuszki ktoś powinien podjąć wyzwanie i odkurzyć jego zapomnianą twórczość.

Więcej niż Chopin

O jubileuszu przypomina warszawiakom billboard umieszczony na ścianie jednej z kamienic. Na pierwszym planie koloryzowane zdjęcie Moniuszki, w tle futurystyczna pięciolinia, na górze napis: „To będzie mój rok!”. Pozostaje mieć nadzieję, że to śmiałe nawiązanie do stylistyki pop-artu zwróci uwagę przechodniów. Współcześni nastolatkowie nie znają nawet najważniejszych dzieł kompozytora. – Jego twórczość lepiej przemawia do starszego pokolenia, które jeszcze na Moniuszce się wychowywało. Młodsze pokolenie jest obarczone pewną skazą, mianowicie ma bardzo kiepsko opracowany program edukacji muzycznej – zauważył w jednym z wywiadów prof. Gmys.

Ustanowienie Roku Stanisława Moniuszki jest świetną okazją do choćby pobieżnego przybliżenia Polakom sylwetki muzyka. Jeszcze ważniejsze wydaje się jednak zachęcenie artystów i badaczy do wytężonej pracy na rzecz utrwalenia jego dorobku. Stanisławowi Moniuszce należy się bowiem znacznie więcej od wrytej w naszą pamięć gombrowiczowskiej frazy „Moniuszko wielkim kompozytorem był”. Na szczęście doskonale zdają sobie z tego sprawę organizatorzy wydarzeń kulturalnych organizowanych w Roku Moniuszki. – Nasza wystawa ma służyć przybliżeniu twórczości Stanisława Moniuszki, kompozytora fascynującego, nad którym ciąży fatum jego herbu Krzywda. Ta krzywda została mu przecież wyrządzona, bo mało mówi się o tym, że był to kompozytor niezwykle płodny, który napisał więcej utworów niż Chopin i wielu innych – mówił w jednym z wywiadów Marcin Fedisz, kurator wystawy „Viva Moniuszko!”. •

«« | « | 1 | » | »»

aktualna ocena |   |
głosujących |   |
Pobieranie.. Ocena | bardzo słabe | słabe | średnie | dobre | super |

Dodaj komentarz
Gość
    Nick (wymagany lub )

    Ze względów bezpieczeństwa, kiedy korzystasz z możliwości napisania komentarza lub dodania intencji, w logach systemowych zapisuje się Twoje IP. Mają do niego dostęp wyłącznie uprawnieni administratorzy systemu. Administratorem Twoich danych jest Instytut Gość Media, z siedzibą w Katowicach 40-042, ul. Wita Stwosza 11. Szanujemy Twoje dane i chronimy je. Szczegółowe informacje na ten temat oraz i prawa, jakie Ci przysługują, opisaliśmy w Polityce prywatności.

    Kalendarz do archiwum

    niedz. pon. wt. śr. czw. pt. sob.
    28 29 30 31 1 2 3
    4 5 6 7 8 9 10
    11 12 13 14 15 16 17
    18 19 20 21 22 23 24
    25 26 27 28 29 30 31
    1 2 3 4 5 6 7
    25°C Wtorek
    wieczór
    23°C Środa
    noc
    20°C Środa
    rano
    18°C Środa
    dzień
    wiecej »