500 euro się należy?

Fińskie władze zdecydowały o zakończeniu dwuletniego eksperymentu polegającego na przyznawaniu losowo wybranej grupie swoich obywateli tzw. bezwarunkowego dochodu minimalnego.

Rozpoczęty w 2017 roku program wspomagania dwóch tysięcy Finów comiesięczną wypłatą 560 euro, która nie wiązała się z żadnymi formalnościami, wywołał swego czasu sensację w światowych mediach. Pisano wtedy o Finlandii jako kraju, którego obywatele otrzymują „pensję za nic”. Gwarantowany dochód minimalny nie jest jednak nowym pomysłem ani odosobnionym eksperymentem. Od kilku lat w różnych częściach świata testowane są podobne rozwiązania. Fiński przypadek jest natomiast wyjątkowy, bo po raz pierwszy realizowany w skali całego kraju. Nie miał jednak nic wspólnego z rozdawnictwem. Został wprowadzony w ściśle określonym celu – walki z bezrobociem. Metoda okazała się nieskuteczna i wraz z końcem 2018 roku postanowiono program zakończyć.

Nieskuteczna zachęta

Choć Finlandia jest jednym z bogatszych krajów Europy, to od lat boryka się z bezrobociem przekraczającym unijną średnią – na koniec roku 2018 wynosiło ono 6,8 proc. (średnia dla UE to 6,6 proc., a w Polsce zaledwie 3,5 proc.). Rządząca koalicja winą za to obarczyła zbiurokratyzowany i mało elastyczny system opieki społecznej. Ubieganie się o zasiłek wiązało się z wieloma formalnościami. Po jego otrzymaniu bezrobotni bali się podejmować pracę dorywczą lub na pół etatu, ponieważ jej utrata oznaczała konieczność ponownego przechodzenia procedury aplikowania o zasiłek. Rząd postanowił więc zastosować radykalne uproszczenie systemu.

Eksperyment objął dwa tysiące losowo wybranych bezrobotnych Finów w przedziale wiekowym 25–58 lat. Od 1 stycznia 2017 roku co miesiąc dostawali oni 560 euro dochodu podstawowego. Nie wiązało się to z żadnymi formalnościami, zapomoga przychodziła niezależnie od tego, czy odbiorcy z powodzeniem znaleźli pełnoetatową pracę, dorywcze zajęcie, czy też pobierali pieniądze i nic nie robili.

Rząd spodziewał się, że komfort płynący z bezwarunkowego wsparcia od państwa pomoże bezrobotnym dostosować się do zmieniających się realiów rynku pracy, na którym coraz więcej ludzi musi pracować jako freelancerzy, a także zwiększy ich skłonność do podejmowania ryzyka związanego z założeniem własnego biznesu lub zainwestowania w poprawę własnych kwalifikacji.

Rezultaty bezwarunkowego dochodu minimalnego okazały się dla władz niezadowalające. Objęci pomocą wcale nie zwiększyli swojej aktywności na rynku pracy. Już w kwietniu 2018 roku ogłoszono, że program zakończy się w grudniu. Rząd w Helsinkach zastrzega, że dopiero w 2020 roku opublikuje raport szczegółowo analizujący oddziaływanie tej strategii na fińską gospodarkę i społeczeństwo. Jednak w lutym tego roku fińska minister zdrowia i polityki społecznej Pirkko Mattila na konferencji prasowej dokonała już częściowego podsumowania. Jak podkreśliła, wpływ programu na poziom zatrudnienia „okazał się niewielki”, bezrobocie zaczęło w Finlandii spadać niezależnie od rządowej zapomogi, która stała się nieopłacalna. Rozwiązanie nie mogłoby przecież na stałe ograniczyć się do grupy dwóch tysięcy osób, a objęcie wsparciem wszystkich Finów bez zatrudnienia stanowiłoby ogromne obciążenie dla budżetu, którego nie dałoby się udźwignąć bez podwyższenia podatków. Dwuletni program pomocowy kosztował stosunkowo niewiele – 20 milionów euro. Wszystkich bezrobotnych w Finlandii, według danych fińskiego urzędu statystycznego z 2018 roku, jest jednak 238 tysięcy. Zatem według najprostszych wyliczeń rząd musiałby przeznaczać co najmniej kilka miliardów euro rocznie na ten cel.

Próbują na całym świecie

Finlandia wydaje się idealnym miejscem do podobnych eksperymentów socjalnych. To bogaty kraj o niewielkiej populacji, z zakorzenionym w społeczeństwie przyzwyczajeniem do rozbudowanej opieki społecznej utrzymywanej kosztem wysokich podatków. Okazuje się jednak, że pomysł wprowadzenia bezwarunkowego dochodu minimalnego znajduje zwolenników także w innych krajach. Popularyzacją tej idei na skalę globalną zajmuje się założona w 1986 roku organizacja BIEN (Basic Income Earth Network).

Przez cały wiek XX powszechny dochód podstawowy był raczej przedmiotem dyskusji teoretycznych, dopiero w drugiej dekadzie XXI wieku stał się elementem politycznej debaty. W 2016 roku w Szwajcarii odbyło się nawet referendum w sprawie wprowadzenia powszechnej comiesięcznej pensji dla wszystkich obywateli w wysokości 2500 franków dla osoby dorosłej i 625 franków dla dziecka. Tamtejsze prawo nakazuje poddać pod głosowanie każdą inicjatywę ludową, która zbierze minimum 100 tysięcy podpisów. Działaczom związanym z inicjatywą społeczną Unconditional Basic Income udało się spełnić ten wymóg mimo braku poparcia ze strony jakiejkolwiek znaczącej partii. Ostatecznie postulat został odrzucony zdecydowaną większością głosów (77 proc. przeciw). Uznano go za zbyt radykalny, przestrzegano m.in. przed nasileniem się napływu imigrantów. Z drugiej strony wprowadzenie tego pomysłu do ogólnonarodowej debaty zaowocowało poruszeniem wielu istotnych spraw, na przykład konieczności godnego wynagrodzenia osób pracujących w domu.

Pilotażowe programy wprowadzania dochodu podstawowego od 2017 roku realizowane są też w kilku miastach Holandii (Utrecht, Tilburg, Groningen, Nijmegen). Tak jak w Finlandii celem jest uelastycznienie rynku pracy i zachęcenie bezrobotnych do odważniejszego poszukiwania nowych zajęć. Z kolei w wybranych hrabstwach kanadyjskiej prowincji Ontario od 2017 do 2020 roku trwa program pilotażowy, którego celem jest przede wszystkim walka z ubóstwem. Podobne działania zostały podjęte w Hiszpanii przez władze Barcelony.

Bezwarunkowe, bezpośrednie transfery pieniężne to metoda testowana także w Afryce, gdzie dystrybucja pomocy przez duże organizacje często okazywała się nieskuteczna – wsparcie bywało rozkradane albo marnowane. Organizacja Give Directly propaguje alternatywny sposób walki z biedą. Ubodzy mieszkańcy Kenii, Rwandy i Ugandy otrzymują pomoc w maksymalnie uproszczony sposób – dostają wiadomość SMS-em, a następnie udają się do wybranego punktu po odbiór pieniędzy. Najwięcej ludzi zostało objętych opieką w Kenii. 16 tysięcy mieszkańców ze 120 miejscowości od 2016 do 2028 roku będzie otrzymywać bezwarunkową pomoc gotówkową. Projekt został sfinansowany przez międzynarodowych darczyńców. Uznano, że dwanaście lat to wystarczający okres, aby podsumować taką formę pomocy i stwierdzić, czy jest efektywna.

Zadowolenie też jest ważne

Fiński rząd uznał program za nieskuteczny w sferze ekonomicznej, ciekawy jest jednak jego inny aspekt. Wszyscy, którzy otrzymywali wsparcie, podkreślili, że bezwarunkowy dochód minimalny pozwolił im na większy komfort psychiczny, chęć zainwestowania w swój rozwój osobisty lub zawodowy. Zadowolenie Finów z życia znajduje zresztą potwierdzenie w rankingach. W 2018 roku w publikowanym corocznie przez Organizację Narodów Zjednoczonych World Happiness Report (tzw. ranking najszczęśliwszych krajów świata) Finlandia awansowała z piątej pozycji na pierwsze miejsce na świecie. Co więcej, w 2018 roku ONZ po raz pierwszy badało również odczucia imigrantów i także w Finlandii największy odsetek z nich jest zadowolony z życia. Dla państw wysoko rozwiniętych takie aspekty jak zdrowie psychiczne obywateli stają się coraz istotniejszym czynnikiem branym pod uwagę przy podejmowaniu politycznych decyzji.

Jest jeszcze jeden interesujący argument podnoszony przez zwolenników bezwarunkowego dochodu minimalnego. Wraz z postępującą robotyzacją wysoko rozwiniętych gospodarek rośnie liczba zawodów, które w niedalekiej przyszłości nie będą wymagały już obecności człowieka. W 2017 roku amerykańska firma konsultingowa McKinsey & Company oszacowała, że w USA i Europie Zachodniej nawet 50 proc. miejsc pracy w najbliższych latach zajmą roboty. W takim scenariuszu pensja od państwa może okazać się niezbędna dla rzeszy ludzi, którzy nagle staną się niepotrzebni na rynku pracy. Właśnie tym konieczność wprowadzenia podstawowego dochodu argumentują znani miliarderzy działający w sektorze nowoczesnych technologii. •

«« | « | 1 | » | »»

aktualna ocena |   |
głosujących |   |
Pobieranie.. Ocena | bardzo słabe | słabe | średnie | dobre | super |

Wiara_wesprzyj_750x300_2019.jpg

Kalendarz do archiwum

niedz. pon. wt. śr. czw. pt. sob.
30 31 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
21°C Czwartek
rano
31°C Czwartek
dzień
32°C Czwartek
wieczór
27°C Piątek
noc
wiecej »